Serdecznie zapraszamy do ciekawego świata pożyczek!

Sposoby zabezpieczenia pożyczki – zastaw

Udzielenie pożyczki nawet zaufanej osobie zawsze obarczone jest ryzykiem problemów z jej zwrotem. Dobrze skonstruowana umowa pożyczki oraz zabezpieczenia prawne na wypadek braku zwrotu pożyczki w terminie pozwalają na ograniczenie tego ryzyka do minimum. Rozpoczynamy cykl artykułów na temat zabezpieczeń umów pożyczki. W niniejszym artykule omówimy zabezpieczenie wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki w postaci zastawu na rzeczach ruchomych.

Zastaw jest zabezpieczeniem rzeczowym, które polega na tym, że właściciel rzeczy w celu zabezpieczenia wierzytelności oddaje rzecz wierzycielowi lub osobie trzeciej. Poprzez ustanowienie zastawu wierzyciel uzyskuje prawo do zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności z przedmiotu zastawu, bez względu na to, czyją własnością jest przedmiot zastawu i przed wierzycielami osobistymi dłużnika.

W praktyce oznacza to, że jeżeli ustanowimy zastaw na samochodzie osobowym, który zabezpieczać będzie pożyczkę np. w kwocie 50.000 zł, to posiadając tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi (np. wyrok zasądzający obowiązek zapłaty 50.000 zł na rzecz wierzyciela), wierzyciel może wszcząć egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia (czyli rzeczonego samochodu osobowego) bez względu na to, kto jest aktualnie właścicielem samochodu.

Zastaw może być ustanowiony zarówno na rzeczach należących do dłużnika, jak i na rzeczach należących do osoby trzeciej. W tym drugim przypadku osoba trzecia niejako gwarantuje wierzycielowi, że jeśli dłużnik nie zwróci pożyczki wraz z odsetkami w terminie, wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zastawu należącego do majątku tej osoby.

Taki sposób zabezpieczenia powoduje, że szanse wierzyciela na odzyskanie długu wraz z odsetkami i kosztami postępowania związanego z odzyskiwaniem długu są znacznie większe. W momencie odzyskiwania długu przez wierzyciela, dłużnik może bowiem nie dysponować żadnym majątkiem, a mimo to wierzyciel będzie mógł domagać się przeprowadzenia egzekucji z samochodu będącego przedmiotem zastawu, choćby samochód zmienił właściciela. Jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego ze sprzedaży przedmiotu zastawu uda się uzyskać kwotę długu wraz z odsetkami i kosztami postępowania, wierzyciel będzie w całości zaspokojony (poza wierzytelnością główną, zastaw zabezpiecza także roszczenie o odsetki za trzy ostatnie lata przed zbyciem rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym, przyznane koszty postępowania w wysokości do dziesiątej części kapitału oraz inne świadczenia uboczne).

Należy jednak pamiętać, że zastaw powstały później, ma pierwszeństwo przed zastawem powstałym wcześniej. Oznacza to, że jeśli po powstaniu zastawu na naszą rzecz, właściciel rzeczy obciąży ją zastawem na rzecz kogoś innego, osoba ta będzie mogła zaspokoić się z rzeczy w pierwszej kolejności.

Zastaw jest skuteczny wobec wierzycieli zastawcy (właściciela rzeczy), jeśli umowa zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną.

Czy da się odzyskać wierzytelność z przedmiotu zastawu bez konieczności uzyskania wyroku sądowego?

Jak wspomniano powyżej do odzyskania kwoty pożyczki, odsetek i ewentualnych kosztów postępowania konieczne jest uzyskanie tytułu wykonawczego, którym najczęściej jest wyrok sądu zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Co do zasady więc, bez względu na to, czy wierzytelność jest zabezpieczona zastawem, musi wnieść przeciwko dłużnikowi pozew o zapłatę, uzyskać korzystny wyrok oraz klauzulę wykonalności na wyrok (nadawaną przez sąd po uprawomocnieniu się wyroku), a następnie złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji do komornika.

Istnieje też możliwość uniknięcia konieczności wnoszenia powództwa przeciwko dłużnikowi o zapłatę, ale wówczas konieczne jest skorzystanie z innego sposobu zabezpieczenia w postaci aktu notarialnego, w którym dłużnik złoży oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Taki akt notarialny zaopatrzony przez sąd w klauzulę wykonalności zastępuje wyrok sądu i na jego podstawie można wszczynać egzekucję.

O zabezpieczeniu w postaci oświadczenia o poddaniu się egzekucji złożonym w akcie notarialnym piszemy tutaj.

Niedopuszczalne jest porozumienie stron, że

zaspokojenie nastąpi poprzez przejęcie przedmiotu zastawu na własność przez wierzyciela;

zaspokojenie poprzez zatrzymanie kwoty uzyskanej z samodzielnej sprzedaży przez wierzyciela przedmiotu zastawu.

Jak ustanowić zastaw?

Do ustanowienia zastawu wymagane jest zawarcie umowy o ustanowienie zastawu między właścicielem rzeczy a wierzycielem oraz wydanie rzeczy (przedmiotu zastawu) wierzycielowi lub osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły

Jeżeli rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, to ustanowienia zastawu wystarcza zawarcie umowy.

Kiedy zastaw wygasa?

Zastaw wygasa w przypadku:

  1. zaspokojenia wierzytelności w inny sposób niż z rzeczy obciążonej zastawem. W szczególności więc wygaśnie w przypadku zwrotu pożyczki wraz z odsetkami.

  2. gdy zastawnik (osoba dzierżąca przedmiot zastawu – np. wierzyciel) zwróci rzecz zastawcy (właścicielowi rzeczy);

  3. gdy wierzytelność zostanie przeniesiona z wyłączeniem zastawu